Tuesday, November 29, 2011

MAPENDEKEZO YA CHADEMA KUHUSU RASIMU YA KATIBA MPYA




WARAKA WA CHAMA CHA DEMOKRASIA NA MAENDELEO (CHADEMA)KWA RAIS WA JAMHURI YA MUUNGANO WA TANZANIA MHESHIMIWA JAKAYA MRISHO KIKWETE

JUU YA SHERIA YA MABADILIKO YA KATIBA, 2011

Mheshimiwa Rais,

Sisi ambao majina yetu yameambatanishwa chini ya Waraka huu tunakuandikia, kwa niaba ya Kamati Kuu ya Chama cha Demokrasia na Maendeleo (CHADEMA), kukushauri kutumia mamlaka yako chini ya ibara ya 97(2) ya Katiba ya Jamhuri ya Muungano kukataa kuukubali Muswada wa Sheria ya Mabadiliko ya Katiba ya mwaka 2011 uliopitishwa na Bunge la Jamhuri ya Muungano tarehe 18 Novemba, 2011. Sheria hiyo sasa inasubiri ridhaa yako Mheshimiwa Rais kabla ya kuanza kutumika. Ushauri wetu unatokana na imani yetu endapo Muswada huu utapata ridhaa yako na kuanza kutumika kama Sheria utakuwa na madhara makubwa kwa mchakato mzima wa utungaji wa Katiba Mpya na amani na utulivu wa nchi yetu kwa sababu zifuatazo zitokanazo na Muswada wenyewe.

USHIRIKISHWAJI HAFIFU WA WABUNGE NA WANANCHI

Mheshimiwa Rais,

Muswada wa Sheria ya Mabadiliko ya Katiba ulichapishwa kwa mara ya kwanza kwenye Gazeti la Serikali la tarehe 11 Machi 2011. Muswada huo ulipelekwa katika Mkutano wa Tatu wa Bunge la Jamhuri ya Muungano kwa Hati ya Dharura tarehe 9 Aprili 2011. Hata hivyo, baada ya upinzani mkubwa dhidi ya Muswada huo kujitokeza karibu nchi nzima, Bunge lililazimika kuondoa Hati ya Dharura na hivyo kufanya Muswada kushughulikiwa kwa mujibu wa utaratibu wa kawaida wa kutunga sheria uliowekwa na Kanuni za Kudumu za Bunge. Katika kufanya hivyo, Bunge liliiagiza Serikali kufanya mambo yafuatayo kwa mujibu wa Taarifa Rasmi ya Majadiliano Katika Bunge ya tarehe 15 Aprili 2011:

(a) “Muda zaidi utolewe kwa Kamati na wananchi kuufikiria Muswada huu. Katika kufanikisha hili, “... iandae Muswada huu kwa lugha ya Kiswahili ili

wananchi wenyewe waweze kusoma yaliyomo kwenye Muswada huo badala ya kupewa tafsiri tu na watu wengine;

(b) “Muswada uchapishwe kwenye magazeti na kutangazwa kwenye vyombo mbali mbali vya habari ili kutoa fursa ya kutosha kwa wananchi wengi kuuelewa na kuutolea maoni;

(c) “Utangulizi wa Muswada huu uwekwe vizuri zaidi ili wananchi waelewe madhumuni ya Muswada huu, kwani imeonekana wazi wananchi wengi wanadhani tayari tumeanza kuandika Katiba, kumbe lengo la Muswada huu ni kutunga Sheria ya Kuunda Tume ya Kukusanya Maoni tu.”

Katika kutoa maagizo haya, Bunge lilisitiza kwamba “... Muswada huu uko ndani ya Bunge, hauko serikalini.” Hata hivyo, hakuna hata moja ya maagizo haya ya Bunge ambalo lilitekelezwa na Serikali. Kamati ya Sheria na Katiba haikukaa kuujadili Muswada tena kati ya tarehe 15 Aprili hadi tarehe 24 Oktoba 2011 wakati Muswada ulipoletwa kwenye Kamati ukiwa umefanyiwa marekebisho makubwa.

Tafsiri ya Kiswahili ya Muswada wa Aprili ililetwa Bungeni tarehe 5 Novemba, siku tatu kabla ya Bunge kuanza Mkutano wake wa Tano. Kwa maana hiyo, Muswada wa Sheria uliotolewa maoni na wadau kabla ya tarehe 24 Oktoba ni ule wa Aprili ambao maoni ya wadau yalitolewa tarehe 11 Aprili 2011. Wananchi hawakupatiwa fursa ya kutosha ya kutoa maoni yao juu Muswada ulioletwa Bungeni ukiwa umefanyiwa marekebisho kwa sababu Muswada huo ulitolewa kwenye Kamati tarehe 24 Oktoba na uligawiwa kwa Wabunge wote tarehe 5 Novemba 2011.

Muswada wa Sheria hii muhimu ulihitaji na bado unahitaji mjadala wa kitaifa wa wananchi kama ambavyo makundi mbali mbali ya kijamii na asasi za kitaaluma kama Chama cha Mawakili Tanganyika, Chama cha Majaji Wastaafu, Chama cha Wanataaluma wa Chuo Kikuu cha Dar es Salaam, asasi zote zaidi ya 180 zinazounda Jukwaa la Katiba, Umoja wa Vyama vya Wafanyakazi Tanzania (TUCTA), Umoja wa Madhehebu ya Kidini Tanzania (Inter-Religion Council for Peace in Tanzania(IRCPT) na watu mashuhuri kama Jaji Mkuu mstaafu Barnabas Samatta na msomi mashuhuri nchini Profesa Issa Shivji wamedai katika mijadala inayoendelea nchi nzima.

Aidha, Bunge linahitaji, muda zaidi wa kuyatafakari mambo makubwa ya kimsingi ambayo limeyapitisha kuwa sheria. Katika mazingira haya, tunaamini kwamba ni busara kwako Mheshimiwa Rais kukataa kuukubali Muswada huu ili kuruhusu mjadala wa wananchi unaohitajika ufanyike.

SUALA LA MUUNGANO NA NAFASI YA ZANZIBAR

Mheshimiwa Rais,

Muungano wetu upo katika hatari kubwa ya kuvunjika kwa sababu ya mabadiliko makubwa ya kikatiba ambayo yamefanyika katika Katiba ya Zanzibar, 1984 na kutokana na Muswada wa Sheria ya Mabadiliko ya Katiba. Hii ni kwa sababu Sheria ya Mabadiliko ya Kumi ya Katiba, 2010, inaashiria tafsiri mpya ya Makubaliano ya Muungano na ya Katiba ya Jamhuri ya Muungano wa Tanzania ambayo inahoji misingi ya Jamhuri ya Muungano kama nchi moja, mamlaka ya Rais wa Jamhuri ya Muungano, na mambo muhimu ya Muungano kama ifuatavyo:

Wakati Katiba ya Jamhuri ya Muungano inatamka wazi kwamba ‘Tanzania ni nchi moja na ni Jamhuri ya Muungano’, Katiba ya sasa ya Zanzibar inatamka kwamba ‘Zanzibar ni miongoni mwa nchi mbili zinazounda Jamhuri ya Muungano wa Tanzania’;

Wakati Katiba ya Jamhuri ya Muungano inampa Rais wa Jamhuri ya Muungano – kwa kushauriana kwanza na Rais wa Zanzibar - mamlaka ya kuigawa Tanzania Zanzibar katika mikoa, wilaya na maeneo mengineyo, Katiba ya sasa ya Zanzibar inampa Rais wa Zanzibar mamlaka hayo kwa kufuata utaratibu uliowekwa na sheria iliyotungwa na Baraza la Wawakilishi;

Wakati Katiba ya Jamhuri ya Muungano inatamka wazi kwamba ‘Rais (wa Jamhuri ya Muungano) atakuwa Mkuu wa Nchi, Kiongozi wa Serikali na Amiri Jeshi Mkuu’, Katiba ya sasa ya Zanzibar inatamka wazi kwamba ‘kutakuwa na Rais wa Zanzibar ambaye atakuwa Mkuu wa Nchi ya Zanzibar....’ Aidha, Katiba ya sasa ya Zanzibar inatamka wazi kwamba ‘Rais (wa Zanzibar) atakuwa Kamanda Mkuu wa Idara Maalum’;

Wakati Katiba ya Jamhuri ya Muungano inatamka wazi kwamba mambo ya ulinzi na usalama yakiwemo mambo ya kijeshi ni mambo ya Muungano, Katiba ya sasa ya Zanzibar inaunda vikosi vya kijeshi vinavyojulikana kama Idara Maalum za Serikali ya Mapinduzi ya Zanzibar ambazo ni Jeshi la Kujenga Uchumi (JKU), Kikosi Maalum cha Kuzuia Magendo (KMKM), Chuo cha Mafunzo na Idara nyingine yoyote itakayoanzishwa na Rais wa Zanzibar ‘ikiwa ataona inafaa’;

Wakati Katiba ya Jamhuri ya Muungano inaipa Mahakama ya Rufani ya Tanzania mamlaka ya kusikiliza rufaa dhidi ya maamuzi ya Mahakama Kuu (ikiwemo Mahakama Kuu ya Zanzibar), Katiba ya sasa ya Zanzibar imefuta haki ya Wazanzibari kukata rufaa katika Mahakama ya Rufani ya Tanzania dhidi ya uamuzi wowote wa Mahakama Kuu ya Zanzibar unaohusu ukiukwaji wa haki za kimsingi za binadamu;

Wakati Katiba ya Jamhuri ya Muungano inatambua nafasi ya Waziri Kiongozi katika muundo wa Serikali ya Mapinduzi ya Zanzibar, Katiba ya sasa ya Zanzibar imefuta nafasi hiyo na kuunda nafasi mbili zinazojulikana kama ‘Makamo wa Kwanza na Makamo wa Pili wa Rais’;

Tafsiri hii mpya ya Makubaliano ya Muungano na Katiba ya Jamhuri ya Muungano imetiliwa nguvu kubwa na Muswada wa Sheria ya Mabadiliko ya Katiba ambayo imeipa Zanzibar nafasi na ushawishi mkubwa katika utungaji wa Katiba Mpya kama ifuatavyo:

Rais hawezi kuunda Tume ya Katiba bila kwanza ‘kushauriana na kukubaliana’ na Rais wa Zanzibar;

Uteuzi wa Katibu wa Tume unahitaji pia kuwepo makubaliano na Rais wa Zanzibar;

Uteuzi wa watendaji wengine wa Tume unalazimu kuwepo makubaliano kati ya Waziri na Waziri mwenzake wa Zanzibar;

Tume ya Katiba inatakiwa kuwasilisha ripoti yake kwa Rais na kwa Rais wa Zanzibar;

Baada ya kupokea ripoti hiyo, Rais, ‘baada ya kushauriana na kukubaliana’ na Rais wa Zanzibar, “... atamuagiza Mwenyekiti wa Tume kuwasilisha rasimu ya Katiba katika Bunge Maalum.”

Kwa Sheria hii, Mheshimiwa Rais, Rais wa Zanzibar sio tu kwamba ana mamlaka karibu sawa na Rais wa Jamhuri ya Muungano bali pia ana kura ya turufu katika mchakato mzima wa Katiba Mpya. Hii ni kwa sababu endapo ‘mashauriano na makubaliano’ hayatafanyika au yakishindikana basi mchakato mzima wa utungaji wa Katiba Mpya utasimama. Lakini nafasi na ushawishi mkubwa wa Zanzibar hauishii katika kura ya turufu aliyo nayo Rais wa Zanzibar pekee yake. Zanzibar ina ushawishi mkubwa vile vile kutokana na nafasi kubwa iliyo nayo katika vyombo vingine vinavyoundwa na Sheria ya Mabadiliko ya Katiba kama ifuatavyo:

Kwa mujibu wa Sheria hii, “... muundo wa Tume utazingatia msingi wa kuwepo kwa uwakilishi ulio sawa kwa kila upande wa Jamhuri ya Muungano.” Hii ina maana kwamba wajumbe wa Tume na Sekretarieti yake wanatakiwa wawe sawa kwa sawa kati ya Tanzania Bara na Zanzibar;

Kwa muundo wa sasa wa Bunge la Jamhuri ya Muungano, Zanzibar inawakilishwa na Wabunge 83 au 23.5% ya wabunge wote wa Bunge la Jamhuri ya Muungano;

Kwa mujibu wa Katiba ya Zanzibar, jumla ya wajumbe wa Baraza la Wawakilishi kwa sasa ni 81;

Sheria inaelekeza kwamba idadi ya wajumbe wanaotoka Zanzibar katika Bunge Maalum la Katiba ambao wanatoka nje ya Bunge na Baraza la Wawakilishi “... haitapungua theluthi moja ya Wajumbe hao.” Theluthi moja ya wajumbe hao ni wajumbe 55;

Kwa mujibu wa Sheria hii, idadi ya Wajumbe wa Bunge Maalum la Katiba kutoka Zanzibar itafikia 219 kati ya wajumbe 595 wa Bunge Maalum la Katiba. Idadi hii ni karibu 37% ya wajumbe wote wa Bunge Maalum la Katiba;

MADHARA YA MASHARTI HAYA

Mheshimiwa Rais,

Masharti haya ya Sheria ya Mabadiliko ya Katiba yana athari kubwa kwa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania kwa sababu yanakiuka Makubaliano ya Muungano ya mwaka 1964, Katiba ya sasa ya Jamhuri ya Muungano na hata Katiba ya sasa ya Zanzibar kama ifuatavyo:

Kwa mujibu wa Katiba ya Jamhuri ya Muungano, masuala yote yanayohusu Muungano kama vile Katiba ya Tanzania yamekasimiwa kwa vyombo vya uwakilishi Serikali ya Jamhuri ya Muungano yaani Bunge la Jamhuri ya Muungano;

Kwa mujibu wa Katiba ya sasa, Rais wa Zanzibar ni mmoja wa wajumbe wa Baraza la Mawaziri la Serikali ya Jamhuri ya Muungano na kwa hiyo ni mshiriki wa maamuzi yote ya Serikali hiyo;

Kwa mujibu wa Katiba ya sasa, Zanzibar inawakilishwa ndani ya Baraza la Mawaziri la Muungano na Makamu wa Rais ambaye “... ndiye Msaidizi Mkuu wa Rais kuhusu mambo yote ya Jamhuri ya Muungano....”

Kwa mujibu wa Katiba ya sasa na muundo wa Bunge la sasa la Jamhuri ya Muungano, Zanzibar inawakilishwa na Wabunge 83 au 23.5% ya Wabunge wote wa Bunge la Jamhuri ya Muungano;

Kwa mujibu wa Katiba ya sasa ya Jamhuri ya Muungano na ya Zanzibar, Baraza la Wawakilishi Zanzibar lina mamlaka ya kutunga sheria katika Zanzibar ‘... juu ya mambo yote yasiyo mambo ya Muungano....’

Kwa mujibu wa Katiba ya sasa ya Jamhuri ya Muungano, mambo muhimu ya Muungano yanayoihusu Zanzibar hayawezi kubadilishwa bila ridhaa ya theluthi mbili ya Wabunge wote wa Zanzibar na wa Tanzania Bara;

MAPENDEKEZO YA MABADILIKO

Mheshimiwa Rais,

Tunaamini kwamba tafsiri hii mpya ya Makubaliano ya Muungano na ya Katiba ya Jamhuri ya Muungano inarudisha mezani mjadala juu ya muundo wa

Muungano wetu na nafasi ya iliyokuwa Tanganyika katika Muungano huo. Kwa sababu hizo, tunapendekeza kama ifuatavyo kuhusu suala la Muungano:

Sheria ibadilishwe ili kuweka utaratibu wa kuanzishwa tena kwa Serikali ya Tanganyika itakayoweza kujadiliana mustakbala wa Muungano na Serikali ya Mapinduzi ya Zanzibar kwa usawa. Pendekezo hili linaenda sambamba na mapendekezo ya Tume ya Rais ya Mfumo wa Chama Kimoja au Vyama Vingi vya Siasa (Tume ya Nyalali) na Tume ya Kukusanya Maoni Juu ya Katiba, White Paper Na. 1 ya 1998 (Tume ya Kisanga);

Serikali Mpya ya Tanganyika itakayoundwa ijadiliane upya na Serikali ya Mapinduzi ya Zanzibar juu ya mambo ya Muungano na muundo wa Muungano wenyewe;

Sheria ibadilishwe ili kuweka utaratibu wa kuitishwa kwa kura ya maoni juu ya Muungano na muundo wake;

TUME YA MABADILIKO YA KATIBA

Mheshimiwa Rais,

Sheria ya Mabadiliko ya Katiba inaunda Tume ya Mabadiliko ya Katiba ambayo itawajibika “... kuratibu na kukusanya maoni ya wananchi juu ya Katiba (na) kuainisha na kuchambua maoni ya wananchi....” Kazi nyingine kubwa ya Tume hii ni kuandaa Rasimu ya Muswada wa Katiba Mpya. Wajumbe wa Tume watateuliwa na Rais “kwa kushauriana na kukubaliana na Rais wa Zanzibar....” Muundo wa Tume unakamilishwa na Sekretarieti ya Tume itakayoongozwa na Katibu ambaye pia atateuliwa na Rais “baada ya kukubaliana na Rais wa Zanzibar.”

Watendaji wengine wa Sekretarieti watateuliwa na Waziri “kwa makubaliano na Waziri mwenye dhamana ya mambo ya Katiba wa Serikali ya Mapinduzi Zanzibar.”

Tume inatakiwa kuwasilisha ripoti yake kwa Rais wa Jamhuri ya Muungano na kwa Rais wa Zanzibar. Baada ya hapo, Rais atachapisha - ndani ya siku thelathini tangu kupokea ripoti ya Tume - Rasimu ya Muswada wa Katiba katika Gazeti la Serikali na katika magazeti ya kawaida ikiambatana na taarifa kwamba Rasimu hiyo itawasilishwa katika Bunge Maalum la Katiba kwa ajili ya kupitishwa kuwa Katiba

Mpya. Aidha, baada mashauriano na makubaliano na Rais wa Zanzibar Rais atamwelekeza Mwenyekiti wa Tume kuwasilisha Rasimu ya Katiba kwenye Bunge Maalum la Katiba.

MADHARA YA MASHARTI HAYA

Vifungu hivi vya Sheria ya Mabadiliko ya Katiba vina madhara makubwa yafuatayo kwa mchakato wa utungaji wa Katiba Mpya:

Rais amepewa mamlaka ya kudhibiti mchakato wa upatikanaji wa Katiba Mpya. Hata kama wajumbe wa Tume ya Katiba pamoja na watendaji wakuu wa Sekretarieti yake watakuwa na sifa za kitaaluma zinazotajwa katika Sheria, bado wanawajibika kwa Rais kwa sababu ndiye aliyewateua na ndiye anayesimamia taratibu za kinidhamu zinazowahusu na anaweza kuwaondoa kwenye ujumbe wa Tume ya Katiba;

Rais ana uwezo kisheria wa kusitisha mchakato wa utungaji wa Katiba Mpya endapo atashindwa kushauriana au kukubaliana na Rais wa Zanzibar juu ya maelekezo kwa Mwenyekiti wa Tume kuwasilisha Muswada wa Katiba Mpya kwenye Bunge Maalum la Katiba;

MAPENDEKEZO YA MABADILIKO

Badala ya mamlaka ya uteuzi kuwa ya Rais peke yake, tunapendekeza utaratibu ufuatao wa kukusanya na kuratibu maoni ya wananchi juu ya Katiba Mpya na masuala yanayohusu Muungano wetu:

Ziundwe Tume mbili za Katiba, moja itakayokusanya na kuratibu maoni ya wananchi kuhusu Katiba Mpya kwa ajili ya masuala yasiyokuwa ya Muungano ya Tanganyika, na ya pili itakayokusanya na kuratibu maoni ya wananchi juu ya masuala ya Muungano;

Tume ya Katiba itakayohusu masuala yasiyokuwa ya Muungano ya Tanganyika itakuwa na wajumbe na Sekretarieti watakaotoka Tanganyika wakati Tume ya Katiba itakayohusu masuala ya Muungano itakuwa na wajumbe na Sekretarieti watakaotoka katika pande zote mbili za Jamhuri ya Muungano kwa msingi wa usawa wa uwakilishi;

Kuhusu uwakilishi katika Tume hizi mbili, tunapendekeza kwamba wajumbe wa Tume hizi wapatikane kwa utaratibu ufuatao:

Vyama vya siasa vyenye Wabunge vitakuwa na haki ya kuteua wajumbe wawili kwa kila chama;

Vyama vya siasa vilivyosajiliwa lakini ambavyo havina uwakilishi Bungeni vitakuwa na haki, kwa ujumla wao, ya kuteua wajumbe wawili;

Taasisi za kiraia na mashirika yasiyokuwa ya kiserikali yatakuwa na haki, kwa ujumla wao, za kuteua wajumbe wanne;

Taasisi za kidini zitakuwa na haki, kwa ujumla wao, ya kuteua wajumbe wanne;

Taasisi za kitaaluma zitakuwa na haki, kwa ujumla wao, ya kuteua wajumbe wanne;

Rais atakuwa na haki ya kuteua wajumbe sita;

Vile vile, kutokana na hatari ya mchakato wa utungwaji wa Katiba Mpya kusitishwa na/au kuhatarishwa kwa sababu ya masharti ya mashauriano na makubaliano na Rais wa Zanzibar, tunapendekeza ifuatavyo:

Mara baada ya kuchapishwa kwa Rasimu ya Katiba Mpya, na ndani ya muda usiozidi siku sitini, Rais ataitisha Bunge Maalum la Katiba kwa Tangazo litakalochapishwa katika Gazeti la Serikali ambapo Mwenyekiti wa Tume atawasilisha Muswada wa Katiba Mpya;

BUNGE MAALUM LA KATIBA

Mheshimiwa Rais,

Zaidi ya kuunda Tume ya Mabadiliko ya Katiba, Muswada wa Sheria ya Mabadiliko ya Katiba unaunda pia Bunge Maalum la Katiba. Kwa mujibu wa Sheria hii, wajumbe wa Bunge Maalum la Katiba watakuwa ni wabunge wote wa Bunge la Jamhuri ya Muungano; wajumbe wote wa Baraza la Wawakilishi

Zanzibar; na wajumbe mia moja sitini na sita wakaoteuliwa kutoka asasi zisizokuwa za kiserikali, asasi za kidini, vyama vya siasa vyenye usajili wa kudumu, taasisi za elimu ya juu, makundi yenye mahitaji maalum katika jamii, vyama vya wafanyakazi, jumuiya za wakulima na wafugaji na kikundi kingine chochote cha watu wenye malengo yanayofanana.

Masharti haya yanayohusu wajumbe wa Bunge Maalum la Katiba yana maana kwamba Bunge hilo litakuwa na jumla ya wajumbe 595 kwa kufuata mgawanyo ufuatao wa kivyama:

Wajumbe watakaotokana na Chama cha Mapinduzi (CCM) watakuwa 311 au 52% ya wajumbe wote;

Wajumbe watakaotokana na Chama cha Wananchi (CUF) watakuwa 65 au 11% ya wajumbe wote;

Wajumbe watakaotokana na CHADEMA watakuwa 48 au 8% ya wajumbe wote;

Wajumbe watakaotokana na NCCR-Mageuzi, TLP na UDP watakuwa 6 au 1% ya wajumbe wote;

Wajumbe wengine wasiokuwa Wabunge au wawakilishi watakuwa 116 au 28% ya wajumbe wote;

Mheshimiwa Rais,

Kwa sababu ya kutokuwepo kwa fursa ya kutosha ya mjadala wa kitaifa juu ya Muswada wa Sheria hii, kigezo pekee ambacho kimetumiwa ili kupata uwakilishi wa wajumbe wa Bunge Maalum la Katiba ni uwakilishi wa vyama Bungeni na katika Baraza la Wawakilishi Zanzibar na asasi nyingine nje ya vyama vya siasa. Vigezo muhimu, kama vile wingi wa kura za kila chama katika Uchaguzi Mkuu wa mwaka 2010, havikuzingatiwa kabisa. Kwa mujibu wa ripoti ya Tume ya Taifa ya Uchaguzi juu ya matokeo ya Uchaguzi Mkuu, vyama vilipata kura za wabunge kama ifuatavyo:

CCM ilipata kura 4,646,000 au asilimia 60 ya kura zote za wabunge;

CUF ilipata kura 808,000 au asilimia 10 ya kura zote za wabunge;

CHADEMA ilipata kura 1,845,000 au asilimia 24 ya kura zote za Wabunge;

NCCR-Mageuzi, TLP na UDP kwa ujumla wao vilipata kura 357,000 au asilimia 5 ya kura zote za Wabunge;

Aidha, matokeo ya uchaguzi wa Rais yako kama ifuatavyo:

Mgombea urais wa CCM alipata kura 5,276,827 au karibu asilimia 63 ya kura zote halali;

Mgombea urais wa CHADEMA alipata kura 2,271,941 au asilimia 27 ya kura zote halali;

Mgombea urais wa CUF alipata kura 695,667 au asilimia 8 ya kura zote halali;

Wagombea urais waliobakia waliotoka APPT-Maendeleo, NCCR-Mageuzi, TLP na UPDP kwa ujumla wao walipata kura 153,979 au asilimia 2 ya kura zote halali;

Kwa masharti haya ya sheria, CHADEMA ambayo ilipata kura nyingi zaidi kuliko vyama vingine vyote vya upinzani kwa pamoja itakuwa na idadi ndogo ya wajumbe wa Bunge Maalum la Katiba kuliko CUF iliyopata mbili ya tano ya kura za Wabunge wa CHADEMA au tatu ya kumi ya kura CHADEMA za urais.

Tangu Uchaguzi Mkuu, nguvu na ushawishi wa kisiasa wa CHADEMA umeongezeka kwa kiasi kikubwa kama matokeo ya Uchaguzi Mdogo wa Ubunge Jimbo la Igunga yanavyodhihirisha. Kwa maana hiyo, masharti haya ya sheria yanakiuka msingi wa matakwa ya wananchi walio wengi na yanaipa CUF idadi ya wajumbe wa Bunge Maalum la Katiba isiyostahili kutokana na wingi wa kura ilizopata.

MADHARA YA MASHARTI HAYA

Wajumbe wa Bunge Maalum la Katiba hawatachaguliwa na wananchi kwa sababu zifuatazo:

Vyama vya CUF, TLP na UDP ambavyo kwa pamoja vilipata 15% ya kura zote za Wabunge na 8% ya kura zote za Rais vitakuwa na wajumbe 71 au 12% ya wajumbe wote wa Bunge Maalum la Katiba wakati CHADEMA ambacho ni chama kikuu cha upinzani Bungeni na kilipata 24% ya kura zote za Wabunge na 27% ya kura zote za Rais kitakuwa na wajumbe 48 au 8% ya wajumbe wote wa Bunge Maalum la Katiba;

Wabunge wa Bunge la Jamhuri ya Muungano na Baraza la Wawakilishi Zanzibar hawana mamlaka kikatiba ya kutunga Katiba Mpya kwa wote walichaguliwa kwa mujibu wa Katiba ya sasa na walikula kiapo cha kuilinda, kuihifadhi na kuitetea Katiba ya sasa sio kuiua;

Wabunge na Wawakilishi wa Zanzibar ni wawakilishi wa vyama vya siasa kwenye vyombo hivyo kwa maana kwamba sifa mojawapo kuu ya kuchaguliwa kwao ni uanachama wa vyama vya siasa. Bunge Maalum la Katiba kwa hulka yake na kwa uzoefu wa kimataifa huwa ni chombo cha uwakilishi wa moja kwa moja wa wananchi bila kujali uanachama wa vyama vya siasa na kila mtu mzima huwa na haki ya kuchagua ama kuchaguliwa kuwa mjumbe wake;

Bunge Maalum la Katiba linaendeleza hodhi ya CCM ya mchakato wa Katiba Mpya kwa kuipa zaidi ya nusu ya wajumbe wa Bunge hilo. Aidha, kwa kushirikiana na CUF kama ambavyo imefanya tangu kuundwa kwa Serikali ya Umoja wa Kitaifa huko Zanzibar mwaka 2010, kambi ya CCM na CUF itakuwa na wajumbe 376 au asilimia 63 ya wajumbe wote. Kwa hesabu hizi, CCM na CUF watahitaji wajumbe wengine 12 tu ili kuwawezesha kupata theluthi mbili ya kura zote za wajumbe wa Bunge Maalum la Katiba za kuwawezesha kupitisha jambo lolote wanalolitaka katika Katiba Mpya;

Wajumbe 166 wengine wanaowakilisha taasisi nje ya Wabunge na Wawakilishi hawajachaguliwa na mtu yeyote na wala na taasisi zao kwani Sheria haisemi ni nani atakayewateua na/au kuwachagua;

MAPENDEKEZO YA MABADILIKO

Badala ya utaratibu uliowekwa na Sheria ya Mabadiliko ya Katiba, tunapendekeza wajumbe wa Bunge Maalum la Katiba wapatikane kwa kuchaguliwa moja kwa moja na wananchi kwa msingi wa kila mtu mzima awe na haki ya kuchagua au kuchaguliwa kuwa mjumbe. Sheria inaweza kuweka utaratibu kwamba uchaguzi wa wajumbe wa Bunge Maalum la Katiba ufanyike kwa kuzingatia mipaka ya sasa ya majimbo ya uchaguzi au kuwe na mchanganyiko kati ya majimbo ya uchaguzi na mamlaka za halmashauri za mitaa.

Aidha, kwa lengo la kujenga muafaka wa kitaifa juu ya Katiba Mpya, tunapendekeza kuitishwa kwa Mkutano wa Kitaifa wa Katiba ambao utakuwa na uwakilishi mpana na ambao sio lazima uwe wa kuchaguliwa moja kwa moja kama inavyopendekezwa kwenye Sheria. Inawezekana kubadilisha muundo wa sasa wa Bunge Maalum la Katiba na kuufanya kuwa muundo wa Mkutano wa Kitaifa wa Katiba halafu Sheria kufanyiwa marekebisho ili kuruhusu uchaguzi wa Bunge Maalum la Katiba.

MABARAZA YA KATIBA

Sheria ya Mabadiliko ya Katiba inaanzisha Mabaraza ya Katiba kwa ajili ya kutoa maoni juu ya Rasimu ya Katiba. Mabaraza haya yataundwa na Tume ya Katiba na yatajadili na kutoa maoni kwa kupitia mikutano itakayoitishwa na Tume. Sheria hii inakataza mtu yeyote kufanya “... shughuli ya kukusanya na kuratibu maoni ya wananchi ... au kuendesha elimu juu ya mabadiliko ya Katiba kinyume na masharti ya Sheria hii....” Adhabu, kwa yeyote atakayetiwa hatiani kwa makosa haya, ni faini ya kati ya shilingi milioni tano hadi milioni kumi na tano au kifungo cha kati ya miaka mitatu hadi saba au vyote kwa pamoja!

MADHARA YA MASHARTI HAYA

Masharti haya Sheria ya Mabadiliko ya Katiba yana madhara makubwa sana sio tu kwa mchakato wa utungaji wa Katiba Mpya bali pia kwa haki za kibinadamu na za kikatiba zinazotambuliwa na kulindwa na Katiba na sheria zetu pamoja na sheria za kimataifa ambazo Tanzania imeziridhia:

Sheria hii inazuia wananchi kupata na kutawanya habari za mambo na matukio muhimu kwa maisha yao kama vile mchakato wa utungaji wa Katiba Mpya kinyume na haki ya uhuru wa kuwa na maoni yoyote na kutoa nje mawazo yake, na kutafuta, kupokea na kutoa habari kupitia chombo chochote na pia uhuru wa mawasiliano yake kutoingiliwa kati;

Sheria inazuia wananchi kutoa na/au kupewa taarifa kuhusu matukio mbali mbali nchini ambayo ni muhimu kwa maisha na shughuli za wannchi kama vile elimu juu ya mabadiliko ya Katiba;

Sheria inaweka utaratibu ambao utahakikisha kwamba ni matakwa ya Rais anayeiteua Tume ya Katiba na chama chake ndio yatakayotekelezwa katika mchakato wa utungaji wa Katiba Mpya;

Kwa kufanya upinzani wa amani wa utaratibu mzima wa utungaji Katiba Mpya kuwa kosa la jinai, Sheria inaweka masharti ya kidikteta yenye lengo la kunyamazisha wapinzani wa Serikali, chama tawala na sera zake juu ya utungaji wa Katiba Mpya. Aidha, Sheria hii inaweka mtego kwa wananchi ambapo sasa wataweza kukamatwa, kushtakiwa na kuadhibiwa kwa sababu tu ya kuelezea ubovu wa utaratibu wa utungaji wa Katiba Mpya nje ya utaratibu uliowekwa na Sheria hii;

MAPENDEKEZO YA MABADILIKO

Mheshimiwa Rais,

Tunapendekeza kwamba vifungu vyote vinavyokiuka haki za kimsingi za kikatiba vifutwe na kuwepo na uhuru kamili wa kujadili, kukusanya na kuratibu maoni ya wananchi juu ya utungaji wa Katiba Mpya hata kama itakuwa kinyume na matakwa ya Tume ya Katiba na masharti ya Sheria hii.

UHALALISHAJI WA KATIBA MPYA

Sheria ya Mabadiliko ya Katiba inaweka utaratibu wa kuwa na kura ya maoni kwa lengo la kuihalalisha Katiba Mpya. Kwa mujibu wa Sheria hii, watu wote walioandikishwa kuwa wapiga kura kwa mujibu wa Sheria ya Uchaguzi ya Taifa na Sheria ya Uchaguzi ya Zanzibar, watakuwa na haki ya kupiga kura katika kura hiyo ya maoni.

Aidha, matokeo ya kura ya maoni yataamuliwa kwa msingi wa kuungwa mkono kwa zaidi ya 50% ya kura zote zilizopigwa Tanzania Bara na kiasi hicho hicho kwa Zanzibar. Sheria inaelekeza kwamba kura ya maoni itaratibiwa na kusimamiwa na Tume ya Taifa ya Uchaguzi kwa kushirikiana na Tume ya Uchaguzi ya Zanzibar. Tume hizi mbili ndizo zitakazotengeneza swali litakaloulizwa kwenye kura ya maoni. Aidha, utaratibu utakaotumika katika kura ya maoni ni ule unaotumika katika chaguzi za kawaida katika nchi yetu.

Vile vile, Sheria hii inaelekeza kwamba kura ya maoni itarudiwa endapo kura za ‘NDIYO’ na ‘HAPANA.’ Hata hivyo, “endapo wingi wa kura ya maoni utakuwa ni ‘HAPANA’, Katiba ya Jamhuri ya Muungano ya mwaka 1977, itaendelea kutumika.” Aidha, Sheria inampa Rais mamlaka ya “kuliitisha tena Bunge Maalum la Katiba lenye wajumbe wale wale siku zijazo kwa ajili ya kutunga masharti ya katiba kabla ya kuizindua Katiba inayopendekezwa kwa lengo la kurekebisha masharti yaliyomo kwenye Katiba iliyopendekezwa.”

MADHARA YA MASHARTI HAYA

Masharti yanayohusu kura ya maoni, Tume ya Taifa ya Uchaguzi na mfumo mzima wa kisheria na kitaasisi unaoendesha chaguzi za nchi yetu yana madhara makubwa yafuatayo:

Wajumbe wote wa Tume ya Taifa ya Uchaguzi ni wateuliwa wa Rais, wakati watendaji wa ngazi zote wanaosimamia uchaguzi ni watumishi wa umma walioko chini ya Rais;

Mfumo huu wa uchaguzi na watendaji wake wameonyesha wazi kutokuwa huru na kuipendelea CCM katika chaguzi mbali mbali ambazo zimeendeshwa hapa nchini. Kwa maana hiyo, Tume ya Uchaguzi ya Taifa haiaminiki na wala haiaminiwi na vyama vya upinzani na kura yoyote ya maoni itakayosimamiwa na Tume hiyo itakosa uhalali wa kisiasa;

Mfumo mzima wa kisheria unaohusu uchaguzi katika Tanzania umejengwa juu ya msingi wa siasa za ushindani wa vyama vingi. Mfumo huu wa kisheria haujaweka utaratibu wowote kuhusu kura ya maoni na namna ya kuiendesha na kuisimamia na pia nafasi ya vyama vya siasa katika kura hiyo ya maoni;

Sheria hii inawalazimisha wananchi kuikubali Katiba Mpya hata kama itakuwa mbovu kwa sababu endapo wataikataa katika kura ya maoni, basi Katiba ya sasa ambayo kila mtu anakubali haifai tena katika mazingira ya sasa ya nchi itaendelea kuwa na nguvu;

Sheria inampa Rais mamlaka juu ya Bunge Maalum la Katiba wakati Bunge hilo linatakiwa kuwa chombo huru na chenye mamlaka ya juu kuliko mamlaka nyingine zozote katika nchi yetu.

MAPENDEKEZO YA MABADILIKO

Masharti haya ya Sheria ya Mabadiliko ya Katiba yanahitaji kubadilishwa katika maeneo yafuatayo:

Masharti ya Katiba ya sasa ya Jamhuri ya Muungano na Sheria za Uchaguzi yanahitaji kufanyiwa marekebisho ili kuiunda upya Tume ya Taifa ya Uchaguzi kwa lengo la kuipa uhuru mkubwa zaidi; na kwa lengo la kuweka utaratibu wa namna ya kuendesha kura ya maoni;

Sheria iweke wazi kwamba endapo Katiba Mpya itakataliwa na wananchi walio wengi kwenye kura ya maoni, basi mchakato wa utungaji wa Katiba Mpya utaanza tena kwa kuzingatia matakwa na makubaliano ya wadau mbali mbali;

Sheria iweke wazi kwamba Rais hana mamlaka yoyote juu ya Bunge Maalum la Katiba zaidi ya mamlaka ya kuliitisha kwa mara ya kwanza na kwamba mamlaka ya Bunge hilo yataisha mara baada ya kupitishwa kwa Katiba Mpya katika Bunge Maalum la Katiba.

HATUA ZA KUCHUKULIWA NA RAIS

Mheshimiwa Rais,

Kama Kambi Rasmi ya Upinzani Bungeni ilivyosema wakati inaelezea sababu za kutokushiriki katika mjadala wa Sheria ya Mabadiliko ya Katiba, Sheria hii ni Sheria muhimu kuliko pengine sheria nyingine yoyote ambayo Bunge la Kumi litapata fursa ya kuijadili na kuipitisha. Ni muswada wa kihistoria kwa vile, tangu uhuru wa Tanganyika miaka hamsini iliyopita, na tangu Muungano miaka karibu arobaini na nane iliyopita, Watanzania hatujawahi kupata fursa ya kujadili na kuamua mustakbala wa taifa letu kikatiba kwa utaratibu kama uliowekwa katika Sheria hii. Hata hivyo, kwa jinsi ambavyo Sheria hii ilivyoandaliwa na kwa maudhui yake na kwa jinsi ilivyopelekwa Bungeni na kupitishwa, ni wazi Watanzania wamekoseshwa fursa ya kuamua mustakbala wa taifa letu kwa njia ya amani na maridhiano.

Tunakushauri, Mheshimiwa Rais, utumie mamlaka yako ya kikatiba kukataa kuukubali Muswada wa Sheria hii ili kuwapa Watanzania fursa ya kutengeneza mchakato wa Katiba Mpya utakaowawezesha Watanzania wote bila kujali itikadi zao za vyama vya siasa, kutunga Katiba yao wenyewe.

Tunaomba kuwasilisha,

1. Mheshimiwa Freeman A. Mbowe (MB) -----------------------------

2. Mheshimiwa Said Amour Arfi (MB) -----------------------------

3. Mheshimiwa Profesa Mwesiga Baregu -----------------------------

4. Mheshimiwa Profesa Abdallah J. Safari -----------------------------

5. Mheshimiwa Said Issa Mohamed -----------------------------

6. Mheshimiwa Tundu A. Lissu (MB) -----------------------------

7. Mheshimiwa John J. Mnyika (MB) -----------------------------

No comments: